داستان آدینه (17): «چنار» اثر هوشنگ گلشیری

داستان آدینه (17): «چنار» اثر هوشنگ گلشیری

چنار یکی از داستانهای اولیه هوشنگ گلشیری است نویسنده ای که با سرودن شعر شروع کرد اما با راهنمایی ابوالحسن نجفی به داستان نویسی پرداخت و آن را جدی گرفت  تا به یکی از بزرگان داستان نویسی این دیار بدل شد.

***

چنار

هوشنگ گلشیری

نزديكيهاي  غروب  بود  كه مردي  از يكي  از چنارهاي  خيابان  بالا  مي رفت

دو  دستش  را به آرامي  به گره هاي  درخت بند  مي كرد  و  پاهايش  را دور چنار چنبره ميزد  و  از تنه  خشك  و پوسيده  چنار بالا  مي خزيد . پشت  خشتك او دو وصله  ناهمرنگ  دهن كجي مي كردند  و ته  يك  لنگه كفشش  هم  پاره بود

مردم  كه به مغازه ها نگاه  مي كردند  برگشتند  و بالا رفتن  مرد را تماشا كردند . زن  جواني  كه  بازوهاي  بلوريش  را  بيرون  انداخته  بود  دست پسر كوچم و  تپل مپلش  را گرفت  و به تماشاي  مرد  كه  داشت از چنار بالا و  بالاتر  مي رفت  پرداخت .  جوان  قدبلندي  با دو  انگشت دست راستش  گره كراوتش  را   شل و سفت  كرد  و بعد  به مرد  خيره شد  آنگاه برگشت  و  نگاهش  را روي  بازو و  سينه زن جوان  لغزاند

سوراخهاي  آسمان  با چند تكه  ابر سفيد  و  چرك وصله پينه شده بود  و  نور  زردرنگ  خورشيد  نصف  تنه چنار را روشن مي كرد .   مرد كه كلاه شاپو  بر سرش بود با تعجب پرسيد  :  براي چي بالا مي ره ؟

مرد  خپله  و شكم گنده اي كه پهلوي  دستش  ايستاده بود  زير  لب  غر زد  :  نمي دونم شايد ديوونس

جوانك  گفت  :  نه ديوونه   نيس  شايد  مي خواد  خودكشي بكنه

مرد  قد  بلند  و چاقي  كه موهاي  جلو  سرش  ريخته بود با اعتراض گفت : چه طور ؟  كسي  كه  خودكشي  مي كنه  ديوونه نيس ؟  پس  مي فرماين  عاقله؟

پاسباني  از ميان  مردم  سر درآورد  و  با  صداي  تو دماغيش  پرسيد : چه خبره ؟

اما مردم  هيچ نگفتند  فقط  بالا  را  نگاه  مي كردند  . مرد تازه  از سايه رد شده بود  آفتاب داشت روي كت و شلوار خاكستريش مي لغزيد  .  پاسبان كه از بالاي  درخت رفتن مرد  آن هم  در روز روشن  عصباني شده بود  با تومش  را محكم توي  مشتش  فشرد  و داد زد :  آهاي  يابو  بيا پايين  !  اون  بالا  چكار داري ؟

مردي  كه تازه خودش  را ميان  جمعيت  جا به جا ميكرد  ريز خنديد .  پاسبان  برگشت و  زل زل  به او  نگاه كرد  و دستش  را روي  باتومش  لغزاند  و دوباره  چشمهاي  ريزش  برگشت و روي  مردم سر خورد  بعد  غر زد :  چه خبره ؟  مگه نونو حلوا قسمت مي كنن ؟

آنگاه چند نفرا را هل و هيل داد  و  برگشت مرد را كه بالاي  چنار رسيده بود نگاه  كرد .  با دو  انگشت  دست راستش  نوك  سبيلش  را كه  وي  لب  بالاييش  سنگيني  مي كرد تاب داد  و ساكت ايستاد

زن  ژنده پوشي  كه بچه اي  زردنبو  به كولش  بود توي  جمعيت  ولو شد   دستش  را  جلو يكي  دراز كرد و گفت : آقا  ده شاهي !‌ اما وقتي  ديد همه  بالا  را نگاه مي كنند  او هم نگاه  تو خاليش  را  روي درخت  لغزاند .  مف بچه اش  مثل دو تا كرم  سفيد  تا روي  لب  پايينش  لغزيده بود

زن چادر  به سري  كه دو تا بچه  قد و نيم قد  دنبالش  مي دويدند از آن  طرف  خيابان  به اين طرف دويد  و وقتي  مرد  را بالاي  چنار ديد  گفت :  واي  خدا  مرگم بده !   اون بالا  چكار داره ؟  جوون  مردم حالا مي افته

  هيچ كس  جوابي نداد  فقط  زن گدا  دستش  را جلو مردي  عينكي  كه با سماجت داشت مرد را بالاي  چنار  مي پاييد   دراز  كرد  و گفت  آقا ده شاهي !   بچهاش   با چشمهاي  ريز  و  سياه  مردم را مي پاييد  و با نوك   زبان  مفش  را مي ليسيد .  دستهاي   كثيف  و  زردش  را كه استخواني  و لاغر  بود   تكان مي داد   .  چند  تار  موي  سيخ  سيخي  از  زير لچك  سفيد  و  كثيفش  بيرون زده و روي  صورتش  ولو بود  .  زن  گدا  چادر نمازش  را روي  سرش  جابه جا كرد  .  چارقد  چرك تابي   كه موهايش  را پنهان  مي كرد با سنجاق  زير گلويش  محكم  شده بود

مرد عينكي  به آرامي  گففت :  خوبه  يكي  بره  بالا  بگيردش  تا خودشو  پايين  نندازه

جوانك گفت  :‌ نمي شه ...تا وقتي  يكي به اونجا برسه  اون خودشو  تو  خيابون انداخته   . بعد به  زن گدا كه  جلوش  سيخ  شده بود  گفت : پول خرد ندارم

ماشينها  يكي يكي  توي  خيابان  رديف  مي شدند  .  از  سواري  جلويي  دختر جواني  سرش  را  بيرون  آورده بود  و  مرد  را كه داشت  بالاي  چنار  تكان  مي خورد  مي پاييد . مرد شكم گنده اي  كه  كراوات  پهني  زير  يقه سفيدش  آويزان بود   از سواري  پايين  آمد  و  به جمعيت نزديك شد .  چند پاسبان  از راه  رسيدند  و  در ميان  مردم  ولو شدند  پاسبانها  مردم  را متفرق   كردند  اما  مردم  عقب  و  جلو  رفتند  و  دوباره  جمع  شدند  .  مرد چاق كراواتي  از پاسبان  سيبيلو  پرسيد  :  چه خبره ؟ اون مرتيكه  بالاي  چنار چكار داره ؟

پاسيان  با  ترس دو  پاشنه  پايش  را محكم  به  پايش را محكم  به  هم كوبيد  و  سلام  داد .  بعد  زير  لب گفت  :  جناب سرهنگ ! مي خواد خودكشي ...كنه

مردم نگاهشان  را اول   به پاسبان  سبيلو و بعد  به  مرد چاق خوش پوش دوختند  و  آن  وقت دوباره  سرگرم  تماشاي مرد  شدند  كه  از بالاي درخت  خم  شده بود . از پشت جمعيت  صداي روزنامه قروشي  در فضا پخش شد

فوق العاده  امروز!  قتل دو  زن فاحشه  به دست يك  جوان . فوق العاده  يه  قران !  بعد از اندك  زماني صداي روزنامه فروش بريد . فكري توي كله ام  زنگ  زد  سرم  را بالا كردم  و داد زدم : آهاي  عمو  اينجا ما  يه  پولي برات  جمع ميكنيم از خر شيطون  بيا پايين

صدايم  از روي سر جمعيت  پريد .  بعد  دست كردم  توي جيبم  دو تا  يك  توماني نقره  به  انگشتهايم خورد  آنها  را  درآوردم  و انداختم جلو پايم . يكي از سكه ها  غلتيد  و  زير  پاي مردم  گم  شد .  مردم  همديگر را هل دادند  تا وقتي   پول  پيدا شد  آن وقت  هركس دست كرد توي  جيبش و سكه اي روي پولها انداخت . پولها  پيدا نكرد  . بعد  آهسته  اما طوري كه  من  بشنوم  گفت  :  بخشكي شانس ! پول  خردم ندارم

زن چادر به  سر كيسه چرك  گرفته اش  را  از زير  جورابش بيرون  كشيد  و  دو تا  دهشاهي سياه شده   از  آن  درآورد  و انداخت  روي  پولها  .  يكدفعه  صداي  مرد  از بالاي درخت مثل  صدايي كه  از ته  چاه  به  گوش برسد  توي گوش مردم  زنگ  زد  :  من كه پول نمي خوام ... پولاتونو ببرين  سرگور پدرتون خرج كنين

صدايش زنگ دار بود  اما مثل اينكه مي لرزيد  ديگر كسي  پول  نينداخت . زن گدا  به  پولها  خيره  شد  بعد  از ميان  مردم  غيبش  زد  مرد  شيك پوش  چيزي  به  پاسبان   سيبل گفت .  پاسبان  برگشت و رو به بالا  داد  زد  :  آهاي  عمو  بيا  پايين  جناب  سرهنگ حاضرن  كمكت كنن

 افسر قد كوتاهي  كه  سبيل  نازكي  پشت  لبش  سبز  شده بود  از پشت   به مردم  فشار  مي آورد  و آنها  را  پس و پيش  مي كرد .   وقتي  جلو  رسيد  سر  پاسبانها  داد زد :‌ زود  باشين  اينا رو متفرق  كنين

  افسر تازه  رسيده   بالا  را نگاه  كرد  و بعد  از  پاسبانها  كه  خبردار  ايستاده  بودند  پرسيد :  اون  بالا  چكار داره ؟

يكي  از آنها زير لبي  گفت :  مي خواد  خودكشي كنه

 افسر  گفت :   خوب  خودكشي  جمع شدن نداره   يالاه  اينا را متفرق  كنين .  بعد  رو به مردم كرد و داد  زد  :  آقايون  چه خبره؟ متفرق  بشين

در اين  وقت  يكدفعه  چشمش  به  سرهنگ افتاد  .  خود  را جمع و جور  كرد و  محكم خبردار  ايستاد  و سلام  داد

 پاسبانها  توي  مردم  ولو  شدند  .  صداي  سوت  پسابانهاي  راهنمايي  كه ماشينها  را  به  زور وادار  به حركت مي كردند  توي  گوش  آدم  صفير  مي كشيد. پولها زير  دست و پاي  مردم  مي رفت  و  بعضيها  خم  شده بودند و پولها  را  جمع مي كردند  .  زن جوان كه  جا برايش  تنگ شده بود  بچه اش  را برداشت و  از ميان جمعيت  بيرون رفت  . پسركك  جوان هم پشت  سر  زن  غيبش  زد.

 يكي  از پشت  سرش  تو دماغي  غريد :  چه طور  مي شه  گرفتش ؟ مگه توپ كاشيه ؟  بعد دستمالش  را جلو بينيش  گرفت  و  چند  فين  محكم  توي  دستمال  كرد   مردم  اخمم  كردند  اما او  بي اعتنا دستمالش  را مچاله  كرد و  چپاند  توي  جيبش  و باز به  بالاي  درخت خيره  شد

در  طرف  ديگر جمعيت  جوان  چهار شانه اي  كه سيگار  دود مي كرد گفت : اگرم  بيفته  دو سه تا را  نفله مي كنه !  اما مث  اينكه  عين خيالش  نيست داره مردمو  نگاه  مي كنه ! .  بعد به مردي  كه از پشت سرش  فشار  مي آورد  گفت :  عمو  چرا هل مي دي ؟  مگه  نمي توني  صاف  وايسي ؟

مردي  كه  بچه اي  به كول داشت  سعي  مي كرد  بچه  مو بور  را متوجه بالا  كند :  باباجون  اون  بالا   را ببين  ! اوناهاش  روي چنار  نشسته

اين  طرف تر  آقاي  لاغر اندامي   خودش  را با يك  مجله اي  كه عكس  يك  خانم  سينه بلوري  و خندان روي جلدش  بود باد ميزد   پشت چنار  مردم  از روي  شناه همديگر  سرك مي كشيدند .  ماشينها پي در پي رد مي شدند  و  از پشت شيشه هاي  اتوبوس  مسافرها بالاي  چنار را  نگاه مي كردند  . پاسبان  راهنمايي  مرتب سوت ميكشيد  چند  پاسبان  هم ميان  مردم مي لوليدند

از پشت  جمعيت صداي  شوخ  جوانكي  بلند شد  :  يارو  به خيالش  چنار  امامزاده س  رفته مراد  بطلبه

 دوباره داد  زد  :  آهاي  باباجون  بپا  نيفتي  ...  شست  پات  تو چشت  مي ره

  چند نفر  اخم كردند  صداي  جوانك بريد .  بعضيها  تك تك  غرغري  كردند  و  از ميان  جمعيت بيرون  رفتند   تازه  رسيده ها  مي پرسيدند :  آقا  چه خبره ؟  .  بعد به  بالاي  چنار نگاه  مي كردند

 روشنايي  كمرنگي  روي تيرهاي  چراغ برق دويد  چند دوچرخه سوار در  خيابان  آن طرف پياده شده بودند  و به اين طرف  مي آمدند  . پاسبان  راهنمايي  آنها را رد مي كرد  . گاهي  صداي  خالي  شدن   باد  دوچرخه اي توي  هواي  خفه فسي  مي كرد  و خاموش مي شد  بعد هم غرغر  دوچرخه سوار تيو  گوشها پرپر مي كرد

مرد بالاي  چنار  تكاني خورد  و خم شد   .  بعد دستهايش را به گره  چنار  محكم كرد  و دوباره  سرجايش  نشست  .  صدا از جمعيت  بلند نمي شد . همه بالا  را نگاه ميكردند  . يكدفعه  مرد خپله  زير  گوشم  ونگ ونگ  كرد :  حالا خودشو پايين  نمي اندازه  مي ذاره خلوت بشه

از روي  سر جمعيت  سرك كشيدم  ديدم اتومبيل  سواري  رفته  و خيابان  تقريبا  خلوت  شده است  ولي  پياده  رو وسط از جمعيت  پياده و  دوچرخه سوار  سياه شده بود   و  صداي  پچ پچشان به اين طرف  مي رسيد

خسته شدم چند دفعه  پا به پا كردم  و آخر به زحمت  از ميان  جمعيت بيرون رفتم .  چند دختر پشت جمعيت ايستاده بودند يكي  از آنها خيلي  قشنگ بود  خال سياهي  بالاي  لبش  داشت  . برگشتم و بالا  را نگاه كردم ديدم مرد پشتش  را به خيابان كرده  بود و اين طرف  پشت  مغازهها   را نگاه مي كرد  . خسته  و گيج  تمام خيابان  را  پيمودم  . وقتي  برگشتم  ديدم جمعيت كمتر شده   اما مرد هنوز نوك درخت نشسته بود

همان نزديكيها  يك  بليط  سينما خريدم  و  ميان مردم  گم  شدم  اما  دائم  عكس  مردي  كه  روي  صفحه  سياه خيابان  پهن  شده  بود  و از دو سوراخ  بينيش  دو رشته  باريك  خون  بيرون مي زد  پيش  رويم   توي هوا  نقش   مي بست و  بعد محو مي شد .  باز دوباره همان  هيكل  ژنده پوش  با سر شكسته  ومغز پخش شده  ميان  خيابان  رنگ  مي گرفت  و زنده مي شد

از فيلم  چيزي نفهميدم  وقتي  بيرون آمدم  در خيابان  پرنده  پر نمي زد  اما  دكانها  هنوز باز بودند  . جمعيت  توي  خيابان  پخش  شده بود  شاگرد شوفرها  با صداي  نكره شانن  داد مي زدند  : مسجد جمعه ‚ پهلوي ‚  آقا مي آي ؟ ... بدو بدو

 به چنار  كه  رسيدم  ديدم  دور و برش  خلوت  بود  و  مرد هم  بالاي آن  ديده نمي شد .  روبروي  چنار دو مرد  ايستاده بودند  و  با هم  حرف  مي زدند  . از يكيشان  كه وسط   سرش  مو نداشت  و دستهاي  پشمالوش  را تا آرنج  بيرون  انداخته  بود  پرسيدم :  آقا  ببخشين  اون مردك  خودشو  پايين  انداخت ؟

مرد   سر طاس  نگاه  بي حالش  را روي  صورتم  دواند و گفت :  آقا  حوصله داري ؟  وقتي  ديد  خيابان خلوت شده  پايين اومد  بعد  خواست بره  اما...

مرد  پهلو دستيش  كه انگار  هفت ماهه  به دنيا آمده  بود  پرسيد : راسي  اون برا  چي  بالاي  چنار رفته بود ؟

  رفيقش  جواب داد :  نمي دونم  شايد  مي خواس  خودكشي كنه  بعد  پشيمون  شد

 شاگرد دكان  كه پسرك  جواني  بود در حالي  كه مي نديد  سرش  را از مغازه  بيرون كرد  و گفت  حتما  فيلمو  تماشا  مي كرده

 مردك بي حوصله گفت :  لعنت بر شيطون حرومزاده ... حالا  حالا  بايد كنج  زندون  سماق  بمكه  تا ديگه  هوس  نكنه  فيلم  مفتي  تماشا كنه

***

فردا صبح  چند  سپور  شهرداري  چنار  كهنسال  خيابان  چهارباغ را  مي بريدند .

 

مد و مه/چهارشنبه ۱۷ شهریور ۱۳۹۵

نظرات:
اخبار برگزیده